Scriptie-inspiratie: zo kies je een fiscaal onderwerp met houvast

De jaarlijkse zoektocht naar het perfecte scriptieonderwerp

Het is weer tijd om na te denken over scriptieonderwerpen. Voor veel studenten betekent dat vooral: gedoe. Het kiezen van een onderwerp voelt vaak als het meest vervelende en taaie onderdeel van het hele scriptietraject. Soms heb je geluk en ligt het juiste onderwerp ineens voor het oprapen, maar vaker ben je dagen of zelfs weken aan het lezen, oriënteren en creatief nadenken voordat je iets vindt dat én interessant én haalbaar is. Die zoektocht kan behoorlijk energie vreten, zeker als je nog niet precies weet welke richting je op wilt.

Van FD Dagkoers naar de scriptie: inspiratie uit de actualiteit

Ik herken dat gevoel goed. Zelf schreef ik mijn scriptie over de fictieve rekenrente van 6% in de Successiewet. Dat onderwerp kwam niet zomaar uit de lucht vallen. Ik luister regelmatig naar de FD Dagkoers, de dagelijkse podcast van Het Financieele Dagblad. In die afleveringen worden vaak actuele economische en fiscale onderwerpen besproken, en juist daar hoorde ik voor het eerst een bredere discussie over vaste rekenforfaits en de spanning tussen eenvoud, uitvoerbaarheid en rechtvaardigheid in het belastingstelsel. Dat zette mij aan het denken en vormde uiteindelijk de basis voor mijn scriptieonderwerp. Ik heb het onderzoeksrapport van Deloitte als uitgangspunt genomen en ben vervolgens systematisch per artikel van de Successiewet nagegaan welke gevolgen het verlagen van de rekenrente zou hebben.

Niet opnieuw het wiel uitvinden: werken met bestaand onderzoek

Wat mij tijdens het schrijven enorm heeft geholpen, was dat ik vrij snel een groter artikel en later ook onderzoeksrapporten vond waarin het onderwerp al uitgebreid werd geanalyseerd. In plaats van helemaal vanaf nul te beginnen, kon ik voortbouwen op bestaand onderzoek en zelf verdieping aanbrengen. Dat is meteen de belangrijkste tip die ik wil meegeven: probeer een artikel, beleidsrapport of evaluatie te vinden dat het grootste deel van jouw onderwerp al samenvat. Dat geeft houvast, structuur en voorkomt dat je verzandt in eindeloos zoeken. Voor mij zorgde deze aanpak ervoor dat mijn scriptieperiode bijna routinewerk werd, met weinig stress en een duidelijke rode draad. Daardoor wist ik precies wat ik moest uitwerken, zonder dat ik daar nog veel extra creatief denkwerk voor hoefde te verrichten. Let erop dat je niet blijft steken in beschrijving, maar de regelgeving en beleidskeuzes kritisch analyseert en beoordeelt; alleen zo blijft je scriptie op academisch niveau.

Van lange lijsten naar een concrete aanpak

Voor wie nog zoekende is, biedt de Canvas-omgeving van Fiscale Economie volop inspiratie, zoals ook blijkt uit de uitgebreide onderwerpenlijst die daar beschikbaar is. Vraag vooral een medestudent voor de lijst. Tegelijkertijd kan die hoeveelheid aan suggesties ook overweldigend werken. Daarom raad ik aan om het overzichtelijk te houden en per belastingsoort bewust een beperkt aantal onderwerpen te kiezen. Een praktische werkwijze is om per belasting drie onderwerpen te selecteren en vervolgens te onderzoeken of daar recent onderzoek, een beleidsevaluatie of een lopende maatschappelijke discussie over bestaat. Als dat zo is, heb je direct een stevig fundament voor je scriptie en weet je dat het onderwerp zowel maatschappelijk als wetenschappelijk relevant is.

Mijn scriptieweg en het startpunt bij forfaitaire regelingen 

Logischerwijs begin ik bij de forfaitaire regelingen in het belastingstelsel, omdat ik hier zelf mijn scriptie over heb ineengeflanst. Dit is een erg actueel thema, omdat forfaits voortdurend onder druk staan en beleidsmatig veel aandacht krijgen. Rechtvaardigheid is hierbij een belangrijk kernpunt. Voor mij waren twee bronnen doorslaggevend. Het onderzoeksrapport over rekenforfaits van Deloitte gaf een helder overzicht van de werking, de rechtvaardiging en de knelpunten van forfaitaire regelingen in de schenk- en erfbelasting, (inkomstenbelasting, overdrachtsbelasting en omzetbelasting). Het onderzoeksrapport van de Algemene Rekenkamer haakte hierbij aan en beschreef meer verdiepend deze wettelijke aannames. Kijk daarbij ook naar de onderzoeksrapporten van het SEO Economisch Onderzoek. Door deze rapporten te lezen ontstonden vrijwel vanzelf ideeën over de richting van mijn onderzoek. Uiteindelijk heb ik per relevant artikel van de Successiewet kort uitgewerkt wat een lagere rekenrente zou betekenen, om daarna te beoordelen of deze wijziging de belastingbeginselen van de Successiewet aantast en fiscaaltechnisch haalbaar is. Houd daarbij rekening met de maximale omvang van 12.500 woorden voor een bachelorscriptie Fiscale Economie. Voor de bachelor Fiscaal Recht geldt een nog scherperelimiet van 6.000 woorden. Tijdens de eerste sessie Fiscale Integratie laten ze bovendien zien dat schrijven over belastingbeginselen en uitvoerbaarheid vaak wordt gedaan, onder meer aan de hand van voorbeeldhoofdvragen.

Actuele thema’s per belasting: waar kun je op aanhaken?

Diezelfde aanpak is toe te passen bij andere belastingen. Zo leent de omzetbelasting zich uitstekend voor scriptieonderzoek dat aansluit bij Europees beleid, zoals de voorstellen in het pakket VAT in the Digital Age (ViDA). De impact assessments en richtlijnvoorstellen van de Europese Commissie uit 2022 en 2023 bieden hier een stevig analytisch kader. De Engelse taal moet je hiervoor wel bevallen. Daarnaast leent het recht op aftrek van btw bij mislukte investeringen, gemengde prestaties en kosten die samenhangen met de (beoogde) aan- of verkoop van aandelen zich goed voor nader onderzoek, mede in het licht van de jurisprudentie van het Hof van Justitie in de zaken Ryanair, Sonaecom en C&D Foods. Ook staat de toekomst van btw-vrijstellingen ter discussie, onder meer naar aanleiding van het door SEO Economisch Onderzoek op 1 mei 2025 gepubliceerde rapport Evaluatie van de btw-vrijstellingen, waarin onder andere drie optionele vrijstellingen en de vrijstelling voor fondswervende activiteiten worden onderzocht.

Binnen de vennootschapsbelasting springen met name de innovatiebox en de bestrijding van winstdrainage in het oog. De innovatiebox is eind 2023 uitgebreid geëvalueerd in opdracht van het Ministerie van Financiën, terwijl renteaftrekbeperkingen en de toepassing van artikel 10a Wet VPB 1969 volop onderwerp zijn van debat in ATAD-evaluaties en parlementaire stukken. Ook in de praktijk spelen deze vraagstukken nadrukkelijk. Zo kwam ik tijdens een zomerbaan bij PwC in aanraking met discussies over artikel 10a in samenhang met de stand-alone bepalingen binnen de fiscale eenheid en artikel 15b Wet VPB 1969, met name over de vraag hoe het saldo aan renten, rentebaten en rentelasten, in dit kader moet worden bepaald. Daarnaast vormt de uitbreiding van de Wet bronbelasting per 2024 naar dividenden, mede naar aanleiding van het Rapport van de Commissie Doorstroomvennootschappen, een actueel en beleidsmatig relevant onderzoeksveld.

In de inkomstenbelasting is de toekomst van box 3 erg actueel. Het consultatievoorstel Wet werkelijk rendement box 3, de memorie van toelichting en de jurisprudentie van de Hoge Raad geven samen richting aan dit debat. Daarnaast blijven de kwalificatie van arbeidsrelaties en de houdbaarheid van de landbouwvrijstelling onderwerpen die aansluiten bij recente evaluaties en Kamerstukken. Tijdens informatiesessies over je scriptie in mijn jaar werd daarbij opgemerkt dat over onderwerpen als box 3 en schijnzelfstandigheid al uitgebreid is geschreven. Het is daarom belangrijk hier voorzichtig mee om te gaan en duidelijk af te bakenen welke specifieke onderzoeksvraag of invalshoek je wilt hanteren.

Ook binnen de loonbelasting en sociale zekerheid zijn er voldoende aanknopingspunten. De werkkostenregeling en de 30%-regeling worden regelmatig geëvalueerd en aangepast, terwijl werknemersparticipaties via aandelenopties steeds vaker onderwerp zijn van beleidsrapporten en evaluaties.

Tot slot biedt de Successiewet, naast de bedrijfsopvolgingsregeling die opnieuw is geëvalueerd in aanloop naar de hervormingen per 2024, interessante thema’s zoals de fictieve rekenrente en andere waarderingsforfaits. Juist op dit punt komen beleidsrapporten van Deloitte en de Algemene Rekenkamer samen met het bredere maatschappelijke debat, zoals dat ook naar voren komt in mijn gebruikte aflevering van FD Dagkoers, waarin als conclusie werd getrokken dat grotere nalatenschappen zwaarder worden belast. Ook de samenloop van btw en overdrachtsbelasting bij vastgoedtransacties blijft actueel door nieuwe beleidsbesluiten en jurisprudentie. Zelfs binnen het formele belastingrecht zijn duidelijke kapstokken te vinden, zoals het wetsvoorstel Rechtsbescherming belastingplichtigen, evaluaties van de informatiebeschikking en onderzoeken naar de verdere digitalisering van de belastingheffing.

Tot slot: maak het jezelf makkelijker

Met deze aanpak heb je niet alleen een onderwerp, maar direct ook een inhoudelijk ankerpunt om een scriptie op te bouwen. Door per belasting bewust een paar onderwerpen te kiezen en die te koppelen aan bestaand onderzoek of actuele beleidsdiscussies, voorkom je eindeloos zoeken en maak je van de scriptie een beheersbaar en inhoudelijk sterk traject. Dat is geen zwakte, maar juist de kern van goed fiscaal en academisch werk: voortbouwen op wat er al ligt en daar je eigen bijdrage aan leveren door te zoeken naar aanvullende bronnen, jurisprudentie of eigen mening. Gebruik eventueel de informatiebronnen hier genoemd. Laat je ook inspireren door het dagelijks leven: gebeurtenissen of observaties gedurende de dag kunnen je aan het denken zetten en zich uitstekend laten vertalen naar een fiscaal vraagstuk dat je kunt koppelen aan bestaand onderzoek. Ik ken iemand die heeft geschreven over de Nutri-Score. Wat zouden de fiscale gevolgen hiervan zijn? Overleg ook met een docent of ze het als een goed onderwerp zien. Schrijf over een onderwerp dat je aanspreekt of je tijdens colleges of practica heeft geraakt. Dat geeft meer energie en motivatie gedurende het hele scriptietraject.